Saiga Antilobu, Tuhaf, hortumumsu burnu ve buz devrini andıran görünümüyle bilinen, Avrasya bozkırlarında yaşayan göçmen bir antilop türüdür.
Saiga antilobu (Saiga tatarica), Dünya üzerindeki en sıra dışı ve antik memeli türlerinden biridir. Pleistosen döneminde mamutlar ve kılıç dişli kedilerle aynı dünyayı paylaşan bu canlılar, o devirden günümüze kadar gelebilmiş nadir megafauna kalıntılarındandır. Fiziksel olarak en belirgin özellikleri olan hortum benzeri burunları, aslında bu zorlu iklim koşullarına mükemmel birer adaptasyondur. Kış aylarında sert ve soğuk Sibirya rüzgarları eserken, bu uzun burun yapısı havayı akciğerlere ulaşmadan önce ısıtır ve nemlendirir. Yaz aylarında ise bozkırlarda sıklıkla görülen toz fırtınalarına karşı bir filtre görevi görerek hayvanın solunum sistemini korur.
Yaşam alanları genellikle Orta Asya'nın uçsuz bucaksız kuru bozkırları, otlakları ve yarı çöl bölgeleridir.
Kazakistan, Moğolistan ve Rusya'nın bazı bölgelerinde yayılış gösterirler. Saiga antilopları oldukça sosyal hayvanlardır ve yılın büyük bölümünü büyük sürüler halinde geçirirler. İlkbahar ve sonbahar aylarında yüz binlerce bireyin katıldığı devasa göç hareketleri gerçekleştirirler. Bu göçler sırasında yüzlerce kilometrelik mesafeleri aşarlar. Fiziksel yapıları bu uzun yürüyüşlere ve koşulara son derece uygundur; tehlike anında saatte 80 kilometreye varan hızlara ulaşabilirler.
Beslenme alışkanlıkları açısından saigalar zorlu bitki örtüsüne adapte olmuşlardır. Bozkırda bulunan onlarca farklı ot, çalı ve hatta diğer otçulların zehirli olduğu için dokunmadığı bazı bitki türlerini bile büyük bir iştahla tüketebilirler. Bu özellikleri, bozkır ekosisteminin dengesinde ve bitki örtüsünün kontrolünde onları kritik bir noktaya taşır. Sindirim sistemleri ve metabolizmaları, kurak geçen yazlar ile buz tutan sert kışlar arasında büyük değişimler gösterebilir.
Üreme dönemi, sonbahar aylarında başlar. Erkek saigalar bu dönemde "harem" kurmak için diğer erkeklerle şiddetli mücadelelere girişirler. Erkeklerin başındaki şeffaf, amber renkli kıvrık boynuzlar bu dövüşlerde ve dişi çekiminde büyük rol oynar. İlkbaharda ise dişiler genellikle ikiz, bazen de tek yavrular dünyaya getirirler. Yeni doğan yavrular ilk birkaç gün otlar arasında tamamen hareketsiz yatarak kamufle olurlar ve anneleri onları sadece emzirmek için ziyaret eder.
Ekosistemdeki rolleri oldukça büyüktür hem yırtıcılar (kurtlar, tilkiler) için temel bir besin kaynağıdırlar hem de tohum yayılımı ve otlatma yoluyla bozkır florasının şekillenmesine yardımcı olurlar. Ancak tarihsel süreçte insan faaliyetleri, aşırı avlanma (özellikle geleneksel tıp için boynuz ticareti) ve habitat kaybı nedeniyle popülasyonları defalarca yok olma eşiğine gelmiştir. 2015 yılında yaşanan gizemli bir bakteriyel salgın, kısa sürede yüz binlerce saiganın ölümüne yol açarak türü bir kez daha felaketin eşiğine getirmiştir. Bugün uluslararası koruma projeleri, kaçak avcılıkla mücadele ve yaşam alanı restorasyonu sayesinde sayıları yavaş yavaş artış göstermektedir ancak hâlâ kritik tehlike altındadırlar.
Saiga antilobunun hortumsu burnu, kışın soğuk havayı ısıtmak ve nemlendirmek, yaz aylarında ise bozkırdaki toz fırtınalarından solunum sistemini korumak için evrimleşmiş harika bir adaptasyondur.
Saiga antilopları ağırlıklı olarak Orta Asya'da, özellikle Kazakistan bozkırlarında, Moğolistan'da ve Rusya'nın güneyindeki yarı çöllerde yaşamaktadır.
Geleneksel Çin tıplarında kullanılmak üzere erkeklerin boynuzları için yapılan kaçak avcılık, sert kış koşulları, habitat kaybı ve 2015 yılında popülasyonun büyük kısmını yok eden bakteriyel salgınlar nedeniyle kritik tehlike altındadırlar.