Kılıç boynuzlu oryx, vahşi doğada nesli tükenmiş ancak koruma projeleri sayesinde yeniden doğaya
kazandırılmaya başlanan çöl antilopudur.
Kılıç boynuzlu oryx (Oryx dammah), Bovidae familyasına ait, bir zamanlar Kuzey Afrika'nın geniş kurak bölgelerinde ve çöllerinde serbestçe dolaşan büyük bir antilop türüdür. Fiziksel olarak en belirgin özellikleri, adını aldıkları, hafifçe arkaya doğru kavislenen ve kılıca benzeyen uzun, ince boynuzlarıdır. Bu boynuzlar hem erkeklerde hem de dişi bireylerde bulunur ve genellikle 1 metreden uzun olabilir. Kürkleri ağırlıklı olarak parlak beyaz renktedir, göğüs kısımlarında ve yüzlerinde ise çarpıcı kahverengi veya siyah lekeler yer alır. Bu renklenme, güneş ışığını yansıtarak çölün kavurucu sıcağından korunmalarına yardımcı olur.
Yaşam alanları tarihsel olarak Sahra Çölü'nün güneyindeki kurak bozkırlar, yarı çöller ve çöl kenarındaki otlaklardır. Aşırı sıcaklara ve kuraklığa karşı olağanüstü fizyolojik adaptasyonlar geliştirmişlerdir. Su kaynaklarının son derece kıt olduğu ortamlarda yaşayabilen bu canlılar, böbrekleri sayesinde su kaybını minimuma indirirler. Vücut sıcaklıklarını günün en sıcak saatlerinde yükselterek terleme yoluyla su kaybetmekten kaçınırlar. Serin gecelerde ise depoladıkları bu ısıyı vücutlarından atarlar. Beslenme alışkanlıkları tamamen otoburdur; çöl otları, sukulent bitkiler, çalı yaprakları, kökler ve meyvelerle beslenirler. Özellikle geceleri veya şafak vakti otlanarak besinlerindeki nem oranını maksimum düzeyde tutarlar.
Sosyal yapıları genellikle 20 ila 40 bireyden oluşan sürüler halinde yaşamayı içerir, ancak yiyecek bolluğunda bu sayılar yüzlerce hatta binlerce bireye ulaşabilir. Sürüler genellikle baskın bir erkek tarafından yönetilir. Üreme mevsimi belirli bir döneme bağlı değildir, yıl boyunca gerçekleşebilir. Gebelik süresi yaklaşık 8-9 ay sürer ve dişi oryx genellikle tek bir yavru dünyaya getirir. Yeni doğan yavrular, yırtıcılardan korunmak için ilk birkaç hafta boyunca çalılıkların arasında saklanır ve anneleri tarafından emzirilir.
Ekosistemdeki rolleri, çöl bitki örtüsünün dengelenmesi ve tohum dağılımı açısından oldukça önemlidir. Ancak insan faaliyetleri, aşırı avlanma, habitat kaybı ve iklim değişikliği nedeniyle 2000 yılında IUCN tarafından vahşi doğada neslinin tükendiği (Extinct in the Wild) ilan edilmiştir. Günümüzde Tunus, Fas ve Çad gibi ülkelerde yürütülen başarılı yeniden vahşi doğaya
kazandırma (reintroduction) projeleri sayesinde sayıları yavaş yavaş artmaktadır. Bu durum, koruma biyolojisinin en büyük başarı hikayelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
İlginç bir şekilde, antik Mısırlıların bu hayvanları evcilleştirmeye çalıştığına dair arkeolojik kanıtlar bulunmaktadır. Hiyerogliflerde ve duvar resimlerinde kılıç boynuzlu oryx tasvirlerine sıkça rastlanır. Mitolojik olarak, bu hayvanların boynuzlarının kırılmadığına ve sihirli güçlere sahip tek boynuzlu at (unicorn) efsanesine ilham kaynağı olmuş olabileceği öne sürülmektedir. Günümüzde hayvanat bahçeleri ve koruma merkezleri dışında, özel rezervlerde de koruma altında tutulmaktadırlar.